سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
524
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
محمدبخش قريشى 1370 ه ق / 1950 م مولانا محمدبخش قريشى فردى عالم ، فاضل ، محقق و يكى از خطباى تونسه از توابع ديره غازى خان بود و تمام زندگى خويش را در راه تبليغ سپرى كرد و اهداف او اشاعهء تعليم علوم دين و سنّت رسول و آل او صلوات اللّه عليهم اجمعين بود . به حملههاى دشمنان آل نبى صلّى اللّه عليه و آله و آنچه در رد اسلام و تشيع نوشته مىشد ، جواب مىداد . وى كتابخانهاى بزرگ تأسيس و كتابهاى فراوانى در آن جمعآورى كرد و خود كتابى مفصل به رشتهء تحرير درآورد كه در آن جوابهاى مستدلى به اعتراضات مخالفان مذهب داده بود ، اما نتوانست به چاپ برساند . مولانا آخرين روزهاى زندگى خود را در « بلوت شريف از توابع ديره اسماعيل خان » گذراند و در همان جا كمى قبل از سال 1950 م درگذشت . محمد حسن تاتاپورى 1369 ه ق / 1950 م مولانا محمد حسن از اهالى « ديره اسماعيل خان » ، ايالت سرحد بود . از مدارس اهل تسنن فارغ التحصيل شد و عقيدهاش بر مبناى مذهب حنفى بود ولى بعد از تحقيقات شخصى به مذهب شيعه گراييد و هنگامى كه مولانا عبد العلى هروى تهرانى به تاتاپور و مولتان رفت ، مولانا محمد حسن از وجود او استفاده كرد . مولانا محمد حسن ، « زكى » تخلص مىكرد و در شعر و نثر عربى مهارت داشت و نيز در وعظ و خطابت مشهور بود . وى در « چاه سيدمند » در منزلى كه ساخته بود سكونت داشت . كتابى نيز دربارهء عقايد نوشت . سرانجام در 13 ژانويه 1950 م درگذشت . مولوى محمد اعجاز حسين ، از فرزندان اوست . محمد مرتضى زيدى 1337 ه ق / 1918 م 1393 ه ق / 1973 م مرحوم مولانا سيد محمد مرتضى بن صفى الحسنين در يكم ژوئن 1918 م در ككرولى بلوك مظفرنگر ( هند ) به دنيا آمد ، مادّهء تاريخ تولدش « غالبا » نوشته شده است ؛ در مدت سكونت پانزده سالهء خود در لكنهو در سه امتحان ، مولوى ، عالم ، قابليت اعلاى اردو را در مركز آموزشى